(toc) #title=(İçindekiler)

Travmalarda Kanama Kontrolü: Güncel Yaklaşımlar, Turnike Kullanımı ve TXA

Travmaya bağlı kontrolsüz kanamalar, özellikle ilk dakikalarda müdahale edilmediğinde önlenebilir ölüm nedenlerinin başında gelir. Güncel travma rehberleri; hızlı kanama kontrolü, erken turnike uygulaması, hemostatik ajan kullanımı ve uygun resüsitasyonun mortaliteyi ciddi şekilde azalttığını göstermektedir.

Travmatik Kanamalarda İlk Yaklaşım

Modern travma algoritmalarında “önce kanamayı durdur” yaklaşımı öne çıkmaktadır. Özellikle ekstremite kanamalarında saniyeler önemlidir.

Yaşamı Tehdit Eden Kanama Bulguları

• Fışkırır tarzda arteriyel kanama
• Kısa sürede zeminde biriken yoğun kan
• Amputasyon
• Bilinç değişikliği ile birlikte aktif kanama
• Soluk, soğuk, taşikardik hasta
• Basınçla durmayan kanama

ERC 2025 First Aid Guideline’a göre yaşamı tehdit eden kanamalarda ilk basamak doğrudan bası uygulanmasıdır. Eğer kontrol sağlanamazsa turnike veya hemostatik pansuman önerilmektedir.

Kanama Kontrol Basamakları

1. Direkt Bası

İlk uygulanması gereken yöntemdir.

Uygulama

• Steril gaz veya temiz bez kullanılır
• Kanayan bölgeye sürekli güçlü bası uygulanır
• Bası kaldırılarak sık kontrol yapılmaz
• Kanama kontrol altına alındıktan sonra basınçlı bandaj uygulanır

2. Yara Paketleme (Wound Packing)

Özellikle:

• Kasık
• Aksilla
• Boyun
• Turnike uygulanamayan birleşim bölgelerinde tercih edilir.

Hemostatik gazlı bezler (Combat Gauze, Celox, ChitoGauze vb.) güncel rehberlerde önerilmektedir.

Uygulama Basamakları

1. Yara içine gazlı bez derin şekilde yerleştirilir
2. Boşluk tamamen doldurulur
3. En az 3 dakika güçlü bası uygulanır
4. Basınçlı bandaj ile sabitlenir

Turnike Kullanımı

Modern rehberlerde turnike uygulaması artık “son çare” değil, erken uygulanması gereken hayat kurtarıcı girişimlerden biri olarak kabul edilmektedir.

Turnike Endikasyonları

• Masif ekstremite kanaması
• Ampütasyon
• Direkt basıyla kontrol edilemeyen kanama
• Çoklu travma / olay yeri güvensizliği
• Kısa sürede hızlı kontrol gereken durumlar

Turnike Uygulama Kuralları

• Yaradan 5–7 cm proksimale uygulanır
• Eklem üzerine uygulanmaz
• Kanama tamamen durana kadar sıkılır
• Distal nabız kaybolmalıdır
• Uygulama saati mutlaka yazılır

ERC 2025 rehberinde turnike uygulama zamanının kayıt altına alınması özellikle vurgulanmaktadır.

Turnike Hataları

• Gevşek uygulama
• Nabzın devam etmesi
• Eklem üzerine uygulama
• Üstünü örtmek
• Aralıklı gevşetmek

Junctional Kanamalar

Kasık, aksilla ve boyun bölgelerindeki kanamalar “junctional hemorrhage” olarak tanımlanır. Bu bölgelerde standart turnike kullanımı mümkün değildir.

Önerilen Yaklaşımlar

• Hemostatik yara paketleme
• Güçlü direkt bası
• Junctional turnike sistemleri
• Pelvik binder kullanımı

Pelvik travmalarda erken pelvik binder uygulaması kan kaybını azaltabilir.

---

Traneksamik Asit (TXA)

Traneksamik asit (TXA), travmatik kanamalarda fibrinolizi baskılayarak pıhtının korunmasına yardımcı olur.

Avrupa majör kanama rehberi; ciddi travma hastalarında TXA’nın mümkün olan en erken zamanda ve ilk 3 saat içinde verilmesini önermektedir.

Güncel TXA Yaklaşımı

Endikasyonlar

• Hemorajik şok
• Masif travma
• Hipotansiyon
• Taşikardi
• Şüpheli ciddi iç kanama

Zamanlama

• İlk 3 saat içinde uygulanmalı
• En erken dönemde verilmesi daha etkili

Yaygın Kullanılan Rejimler

• 1 g IV + 1 g infüzyon
  veya
• TCCC yaklaşımında 2 g yavaş IV bolus

---

Damage Control Resuscitation (DCR)

Modern travma bakımında amaç sadece sıvı vermek değil; kanamayı durdurmak, koagülopatiyi önlemek ve hipotermiyi engellemektir.

DCR Temel Prensipleri

• Kanamayı hızlı kontrol et
• Gereksiz kristalloid yüklemeden kaçın
• Permissive hypotension yaklaşımı
• Erken kan ürünü kullanımı
• Hipotermiyi önle
• Kalsiyum replasmanı düşün

---

Hipotermi ve Ölümcül Triad

Travma hastalarında:

• Hipotermi
• Asidoz
• Koagülopati

birlikte olduğunda mortalite ciddi şekilde artar.

Bu nedenle:

• Hastanın üzeri örtülmeli
• Islak kıyafetler çıkarılmalı
• Sıcak ortam sağlanmalı
• Gereksiz sahada bekleme önlenmelidir

---

Saha İçin Kritik Klinik İpuçları

✅ “Önce kanamayı durdur, sonra sıvıyı düşün.”

✅ Ekstremite kanamasında erken turnike hayat kurtarır.

✅ Junctional bölgelerde wound packing kritik öneme sahiptir.

✅ TXA geciktirilmeden uygulanmalıdır.

✅ Hipotermiyi önlemek resüsitasyonun bir parçasıdır.

✅ Turnike saati mutlaka kayıt edilmelidir.

✅ Basınçla durmayan kanama = ileri kanama kontrolü ihtiyacı.

---

Sonuç

Travmatik kanamalarda erken ve doğru müdahale mortaliteyi dramatik şekilde azaltmaktadır. Güncel rehberler; hızlı kanama kontrolü, uygun turnike kullanımı, hemostatik ajanlar, TXA uygulaması ve damage control resuscitation yaklaşımının birlikte kullanılmasını önermektedir. Özellikle prehospital dönemde yapılacak doğru girişimler, hastanın hayatta kalma şansını belirleyen en önemli faktörlerden biridir.

Kaynaklar

• European Resuscitation Council Guidelines 2025 First Aid
• European Guideline on Major Bleeding and Coagulopathy Following Trauma
• Stop the Bleed Clinical Practice Guideline 2025
• EAST Damage Control Resuscitation Guideline
• TCCC Damage Control Resuscitation Recommendations
• Scandinavian Journal of Trauma – Traumatic Hemorrhage Chain of Survival